Niewątpliwie najgoręcej dyskutowanym tematem w ostatnich tygodniach jest stan naszego państwa. Dobrze, że ma to miejsce w okresie przedwyborczym, kiedy w sposób naturalny wzrasta zainteresowanie tematyką społeczną. Opublikowanie długo oczekiwanego raportu zespołu badającego przyczyny katastrofy smoleńskiej sprawiło, że uwaga opinii publicznej skupiła się na sytuacji w armii, a zwłaszcza na 36 pułku specjalnym, odpowiedzialnym za przewóz najważniejszych osób w państwie. Osobiś
Jak rozumieć rację stanu?
Jedną z definicji w obszarze politologii, jaką trudno wyjaśnić ad hoc jest racja stanu. Wydaje się, że wszyscy wiedzą czym jest racja stanu, ale tak naprawdę trudno zdefiniować ten termin. Niniejszy artykuł jest próbą odnalezienia racjonalnej definicji racji stanu i skategoryzowania jej w ujęciu polskiej sceny politycznej oraz naszego społeczeństwa. W tym celu sięgnięto do historii oraz do próby ujęcia wielu terminów korespondujących z racją stanu.
Spróbujmy zdefiniować w takim razie, czym jest racja stanu? „Z teoretycznego punktu widzenia można by powiedzieć, że idea racji stanu, rozumiana, jako nadrzędny interes państwa, wywołana jest potrzebą zagwarantowania trwałości tego rodzaju wspólnoty, jaką stanowi państwo”. W przypadku państw narodowych racja stanu jest utożsamiana z racją narodu. W odniesieniu do państwa wielonarodowego, racja stanu staje się racją społeczną.
Przyjmuje się, że pierwszy raz rozpatrywany termin pojawił się w liście włoskiego zakonnika i humanisty Giovanni Della Casa do Karola V około roku 1525. Jednak dopiero ponad sześćdziesiąt lat później Giovanni Botero napisał dzieło pt. „Ragion di stato”, które zostało wydane w Wenecji w 1589 r.
Średniowiecze przyniosło cały szereg rozważań nad zagadnieniami korespondującymi z racją stanu. Dopiero w XIX wieku w naszym społeczeństwie zaczęto zajmować się tą problematyką. Wtedy rozważano również takie terminy jak: dobro narodowe, rozum stanu, instynkt polityczny. Koniec XIX wieku to czas emancypacji myśli politycznej. Terminem racja stanu posługiwał się sam Józef Piłsudski, który próbował również go sprecyzować.
Wiek XX przyniósł rozszerzoną debatę dotyczącą racji stanu. Dla jednych była to świadomość społeczna, dla innych rozumowanie w kategoriach państwa, z kolei jeszcze inni uważali, że jest to po prostu interes państwa.
Zanim zaczniemy definiować pojęcia racja stanu, należy się zastanowić, czym jest stan? Jak go rozumieć, czy jest to kategoria instytucjonalna, czy symboliczna? Stan w polskim języku posiadał i nadal posiada wiele znaczeń. Mianem stanu określano warstwę społeczną (stan szlachecki), ale również obowiązek utrzymania przejeżdżającego władcy, jego świty, dostojników i niższych urzędników. Po pewnym czasie pojawiły się stwierdzenia takie jak: stan obiektu, psychiczny, wyjątkowy, wojenny itd. Jednak była też konotacja z państwem, poprzez takie stwierdzenia jak sekretarz stanu, zdrada stanu, zamach stanu i rozpatrywane tu odpowiednio mąż stanu i racja stanu.