Niewątpliwie najgoręcej dyskutowanym tematem w ostatnich tygodniach jest stan naszego państwa. Dobrze, że ma to miejsce w okresie przedwyborczym, kiedy w sposób naturalny wzrasta zainteresowanie tematyką społeczną. Opublikowanie długo oczekiwanego raportu zespołu badającego przyczyny katastrofy smoleńskiej sprawiło, że uwaga opinii publicznej skupiła się na sytuacji w armii, a zwłaszcza na 36 pułku specjalnym, odpowiedzialnym za przewóz najważniejszych osób w państwie. Osobiś
Słowacja wczoraj, dziś, jutro
Włoski pisarz i eseista Elias Canetti stwierdził, że analizując historię i kulturę każdego narodu można w nich odnaleźć symbol masy danej grupy narodowej wyrażający w skróconej formie jej ducha i umożliwiającego identyfikację z nim poszczególnym członkom. Zdaniem Canettiego symbolem masy Niemców jest wojsko, Anglików – morze, Francuzów – rewolucja, a Ż ydów – wędrówka. Zdaniem polskiego badacza charakterów narodowych – Edmunda Lewandowskiego za symbol masy Polaków można uznać sejm i sejmik. Co jest natomiast symbolem narodowym Słowaków? Analizując historię słowackiego państwa należałoby uznać, że symbolem masy tego niewielkiego narodu jest cud. Bo jak inaczej nazwać to, że Słowacja jako niezależne państwo powstała dopiero pod koniec XX wieku, czyli po niemal dziesięciu wiekach (!) podległości bądź zależności od innych państw. Niektórzy być może zaprzeczą tym wyliczeniom wskazując na istnienie Czechosłowacji jako państwa dwóch równoprawnych narodów – Czechów i Słowaków. Istotnie idea powołania Czechosłowacji była wzniosła, jednak, co postaram się wykazać w niniejszym artykule, praktyka okazała się zupełnie inna. Słowacy w Czechosłowacji byli zawsze obywatelami drugiej kategorii. Dzieje Słowacji są na tyle niezwykłe i zagmatwane, że kraj ten zyskał miano lidera pod względem historycznych przemian w XX stuleciu. Podczas I wojny światowej była częścią Austro-Węgier. Następnie na mocy traktatu wersalskiego znalazła się w demokratycznej Czechosłowacji. W trakcie II wojny światowej była satelickim państwem III Rzeszy, by po wojnie znów wejść w skład odnowionej, tym razem komunistycznej Czechosłowacji. Po 1989 roku niezależna Słowacja rozpoczęła eksperyment z dyktaturą nowego typu, tworzoną przy dużym społecznym poparciu dla partii rządzącej – Ruchu na Rzecz Demokratycznej Słowacji (Szimeczka, 1995b: 15). Poznanie historii Słowacji może stanowić dobrą odtrutkę na polską martyrologię narodową, bo w długiej perspektywie historycznej cóż znaczą 123 lata niewoli wobec setek lat niewoli słowackiej.
1. Historia słowackiej zależności
Starożytne i średniowieczne źródła historyczne nie poświęcają wiele miejsca początkom narodu i państwa słowackiego. O Słowacji wspomina się najczęściej już w kontekście jej przynależności do państwa węgierskiego1. Od XI wieku do I wojny światowej Słowacja jako tzw. Górne Węgry (północne komitaty) była częścią ziem Korony św. Stefana i przez wszystkie te lata podlegały (z różnym nasileniem) przymusowej madziaryzacji, która wiązała się z intensywną kolonizacją szlachty węgierskiej na południu kraju. W związku z powyższymi procesami granice Słowacji nie były nigdy sprecyzowane.